به مناسبت روز مشاور و روانشناس؛
به گزارش روابط عمومی معاونت بهداشتی دانشگاه دکتر علی بهرام‌نژاد در این گفت‌وگو با اشاره به فشارهای روانی ناشی از حوادث غیرمترقبه مانند سیل، زلزله و سایر بلایا اظهار کرد: افراد در چنین شرایطی در معرض عوامل استرس‌زای متعددی قرار می‌گیرند؛ از آسیب‌های جسمی و درد و رنج گرفته تا از دست دادن عزیزان، نقص عضو، نابودی دارایی‌ها و حتی مواجهه با صحنه‌های دلخراش مانند مشاهده پیکر قربانیان یا شنیدن صدای استمداد آسیب‌دیدگان.
وی افزود: استرس ناشی از این رخدادها گاهی به اندازه‌ای شدید است که می‌تواند هر فردی را دچار ناتوانی کند. در نتیجه این فشار روانی بالا، واکنش‌ها و علائمی بروز می‌کند که ممکن است عملکرد روزمره فرد را مختل سازد.
مدیر گروه سلامت روانی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی کرمان مهم‌ترین پیامدهای روان‌شناختی بلایا و بحران‌ها را برشمرد و گفت: یکی از شایع‌ترین این پیامدها، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) است که در پی تجربه مستقیم یا غیرمستقیم فجایع بروز می‌کند. علائمی مانند کابوس‌های مکرر، یادآوری ناخواسته حادثه، گوش‌به‌زنگی دائمی و اجتناب از محرک‌های یادآور فاجعه از نشانه‌های این اختلال به شمار می‌روند.
به گفته وی، افسردگی و اضطراب نیز از دیگر مشکلات رایج پس از بحران‌ها هستند؛ سوگ از دست دادن عزیزان، نگرانی از وقوع مجدد حادثه و دشواری در سازگاری با شرایط جدید زندگی می‌تواند زمینه‌ساز بروز این اختلالات شود.
دکتر بهرام‌نژاد اختلال در خواب را از دیگر پیامدهای شایع فشارهای روانی دانست و گفت: بی‌خوابی، کابوس و خواب‌های آشفته اغلب از نخستین نشانه‌های استرس پس از بحران محسوب می‌شوند.
وی همچنین به اختلال در روابط بین‌فردی اشاره کرد و افزود: برخی افراد پس از تجربه بحران از تعاملات اجتماعی اجتناب می‌کنند یا به دلیل احساس شرم از ناتوانی‌های جسمی و ترس از قضاوت دیگران دچار انزوای اجتماعی می‌شوند.
مدیر گروه سلامت روانی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی کرمان ادامه داد: در برخی موارد، افراد برای کاهش اضطراب یا فرار از خاطرات دردناک به مصرف مواد یا الکل روی می‌آورند که این مسئله می‌تواند به افزایش شیوع اعتیاد در جامعه منجر شود. همچنین بسیاری از آسیب‌دیدگان دردها و ناراحتی‌های جسمانی را تجربه می‌کنند که منشأ آن‌ها روان‌شناختی است و علت پزشکی مشخصی ندارد.
وی کاهش اعتمادبه‌نفس و احساس بی‌کفایتی را از دیگر پیامدهای روانی بلایا دانست و گفت: ناتوانی در بازسازی زندگی گذشته، وابستگی به دیگران و احساس شکست می‌تواند موجب افت اعتمادبه‌نفس و خودکارآمدی در افراد شود.
دکتر بهرام‌نژاد با اشاره به آسیب‌پذیری بیشتر برخی گروه‌ها خاطرنشان کرد: سالمندان به دلیل کاهش توان انطباق و وابستگی‌های عاطفی بیشتر، در بحران‌ها با احتمال بالاتری از افسردگی و اضطراب مواجه می‌شوند. کودکان نیز به دلیل آسیب‌پذیری بالاتر ممکن است واکنش‌های شدیدتری نشان دهند که از جمله آن‌ها می‌توان به گوشه‌گیری، پرخاشگری و افت تحصیلی اشاره کرد.
وی تاکید کرد: بلایا و بحران‌ها به دلیل ایجاد فقدان، مواجهه با خطر مرگ و مشاهده صحنه‌های دردناک می‌توانند زمینه‌ساز بروز اختلالات روان‌پزشکی حاد و مزمن شوند. به گفته او، میان شدت بحران و افزایش آسیب‌های اجتماعی مانند اعتیاد، طلاق، خشونت خانگی و تغییرات ناخواسته در سبک زندگی رابطه مستقیمی وجود دارد. مدیر گروه سلامت روانی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی کرمان در پایان خاطرنشان کرد: پیامدهای روانی بحران‌ها، از افسردگی و اضطراب تا استرس پس از سانحه، ممکن است به ناامیدی، کاهش اعتماد و مشارکت اجتماعی و تضعیف روابط انسانی در جامعه منجر شود و در نهایت سرمایه اجتماعی و حس همبستگی را کاهش دهد.